خانه تکانی و سبزه رویانیدن؛ آیین کهن نوروزی ایرانیان

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

سبزه رویانیدن و کاشتن دانه­‌های غلات چند روز پیش از آمدن نوروز و نگریستن به رویش و بالش دانه‌­ها در دوازده روز جشن نوروز از آیین‌­های کهن ایرانیان بوده ­است.

  مردم کشاورز ایران که از راه کشت گندم و جو و دیگر دانه­‌های گیاهی زندگی می­‌گذراندند، رشد بیشتر هر یک از دانه‌­های کاشته شده را در گردش سال، مظهری از رشد خوب آن دانه در سال نوی زراعی می‌پنداشتند. از این رو با کاشتن دانه­‌ها و رویاندن و سبز­کردن آن­ها هم آغاز کار کشت روی زمین و پروراندن دانه و گیاه را در سال نو تقدیس می‌کردند و هم به دانه­‌های کاشته شده برای زراعت در سال نو تفأل می‌زدند.

میان رسم پیش­‌بینی و تفأل ایرانیان در آخر سال و آیین‌­های پیش­‌بینی آینده در فرهنگ سومری- بابلی نیز هماهنگی‌­هایی دیده می‌­شود. مانند رسم کاشتن هفت نوع دانه در سبو یا در هر چیز دیگر و تفأل زدن به آن­ها و پیش­‌بینی آن دانه­‌ها در سال نو که شبیه جشن تقدیرات یا مراسم تعیین مقدرات در سال نو است.

کتیبه های سومریان

 کتیبه‌ای سومری از کاشت گیاهان 

سبزه رویانیدن

کاشتن دانه

ایرانیان پیشینه‌ی رسم کاشتن دانه و سبزه رویاندن را به هنگام گردش سال کهنه به نو، همچون آیین نوروزی از جمشید می‌­دانستند و باور داشتند که جمشید پس از سرکوب اهریمن و پیروانش که برکت را از مردم روی زمین گرفته بودند، به زمین بازگشت و در این روز که نوروزش نامیدند، هر چوب و درختی که خشک شده بود باز رویید و سبز شد.

سبزه

 در دوره­‌ی ساسانی غلات و دانه­‌ها را بیست و پنج روز پیش از آمدن بهار و نوروز بر ستون‌های برآمده از خشت می‌­کاشتند. این سبزه‌­ها را با شادی و ترنّم می­‌چیدند.در  ششمین روز نوروز این دانه‌­ها را می‌­کندند و میمنت را در مجلس می پراکندند. دوازده ستون خشتی که دانه­‌ها را بر آن­ها می‌­رویاندند، نشان از دوازده هزار سال عمر جهان می­‌پنداشتند یا دوازده ماه سال که ستون‌­های سال را تشکیل می­‌دهند.

سنّت رویاندن سبزه هنوز مانند گذشته­‌های دور میان مردم به جا مانده­‌ است و هر خانواده از دو سه هفته مانده به نوروز به شمار افراد خانواده، مشتی غلّه و دانه در بشقاب سبز می‌­کند. برخی نیز تخم تر­تیزک یا کنجد روی کوزه­‌های سفالی می‌­رویانند و به هنگام گشتن سال کهنه به سال نو آن­را میان سفره‌­ی هفت­‌سین می­‌گذارند و تا روز سیزده نوروز نگه می­‌دارند و در روز سیزده نوروز سبزه­‌ها را از خانه بیرون می­‌برند و به دشت و صحرا یا آب روان و رودخانه می‌­اندازند. کاشتن و رویاندن سبزه در پایان سال کهنه و انداختن آن به آب روان در سیزده نوروز با جشن بهاری آدونیس (جشن بابلی- سریانی) در آسیای مقدم و یونان شباهت دارد.

سبزه

سفره هفت سین

سبزی

سبزه

 خانه‌تکانی، غبارروبی و گرد­گیری از در و دیوار خانه و کف پوش‌­ها و اسباب خانه و شستشو و پاکیزه و نو کردن جامه و ظروف و اشیای کهنه­، دور افکندن اشیای ژنده و فرسوده و شکستن کاسه و کوزه­‌های سفالین کهنه، سفید کردن ظروف مسین و دیوارهای دود گرفته­‌ی خانه، خلاصه خانه تکانی برای زدودن آلودگی­‌ها و سیاهی­‌ها و بیرون افکندن پلشتی‌ها از فضای خانه از رسم‌های کهن ایرانیان در فراگشت سال کهنه به سال نو بوده‌ ­است. هنوز هم این رسم مانند گذشته در سراسر ایران میان مردم معمول است، پولاک به رسم خانه‌تکانی در دوره­‌ی قاجار و همگانی بودن آن میان قشرهای مختلف مردم و شاه و درباریان اشاره می­‌کند و می‌گوید: "چند روزی پیش از عید به پاکیزه‌­کردن خانه­‌ها و فرش­‌تکانی می‌­پردازند. تکاندن فرش فقط یکبار در سال انجام می‌­گیرد، چه در طول سال گرد و غبار گرد آمده‌­ی روزانه از طرف خدمه زیر همان فرش مخفی شده‌­ است. به هنگام خانه‌­تکانی، شاه به یکی از قصرهای تفریحی خود می­‌رود  و تا پایان کار همانجا می‌­ماند.

خانه تکانی

 امروزه نیز بانوان از چند روز مانده به نوروز تا پیش از فرا رسیدن شب چهارشنبه‌­ی آخر سال به خانه‌­تکانی می‌­پردازند و از خانه‌های خود پلشتی را می‌­زدایند. چیزهای کهنه و پاره و شکسته‌­ی بی­‌مصرف یا کم مصرف را دور می‌افکنند و اشیاء و وسایل نو و تازه فراهم می­‌کنند و به‌ ­جای آن­ها می‌­گذارند. قالی‌­ها و قالیچه‌­ها و گلیم‌های خانه را می­‌تکانند و گرد و غبار آن­ها را می­‌گیرند یا اگر کثیف و آلوده باشند، در آب چشمه یا رودخانه و گاهی در آب حوض خانه می­‌شویند. پرده‌ها، رو تشکی­‌ها، رو بالشتی­‌ها، طاقچه­‌پوش­‌ها و دستمال­‌های سر بخاری‌­ها را می­‌شویند یا عوض می­‌کنند. رف­ها و طاقچه­‌ها و دیوار­ها و سقف خانه را گردگیری می‌­کنند. در و دیوار خانه و اتاق­‌ها را سفید و نقّاشی می­‌کنند و گل و گیاه و نهال در باغچه‌های خانه می‌­کارند.
خانه تکانی

 خانه‌­تکانی و زدودن آلودگی‌­ها و پلشتی­‌ها از فضای خانه و کاشانه در آخر سال کهنه، مظهر و نمادی از رماندن ارواح خبیث و شریر از محیط زیست و زدودن سیاهی مرگ و کهنگی از خانه و آماده کردن فضایی پاک و پاکیزه در آستانه‌ی نوروز برای استقبال از فره‌ها و روان مردگان خود است.

خانه تکانی خانه تکانی

کليه حقوق اين وب سايت متعلق به آژانس مسافرتی بیکران گشت می باشد.

طراحی و پیاده سازی وب نگاران پارسه

هاستینگ توسط ناب سرور